System celny

Podstawowe akty prawne bezpośrednio związane z cłami i polityką celną to:
• nowy Kodeks celny, obowiązujący od stycznia 2004 roku
• Ustawa o taryfie celnej Ukrainy z 5 kwietnia 2001 roku, obowiązująca od 1 lipca 2001 roku.
W taryfie zastosowano 10-znakową klasyfikację towarów. Obejmuje ona również towary rolno-spożywcze. Na Ukrainie stosuje się cła importowe i eksportowe. Taryfa celna zbudowana jest według zasad odpowiadających międzynarodowej praktyce, a więc przypomina polską. Zawiera trzy grupy stawek importowych:
• preferencyjne – stosowane przy imporcie towarów pochodzących z krajów będących z Ukrainą w związkach celnych (praktycznie nie stosowane)
• ulgowe – stosowane przy imporcie towarów pochodzących z krajów objętych klauzulą najwyższego uprzywilejowania, do których należy Polska
• pełne – stosowane wobec importu z pozostałych krajów.
Podstawą do przyznania ulg celnych, zgodnie klauzulą najwyższego uprzywilejowania, jest świadectwo pochodzenia. Informację tę należy podać w towarowej deklaracji celnej.
Importowe stawki celne mogą być ustanawiane przez Radę Najwyższą w drodze ustawy i nie mogą być zmieniane częściej niż raz w roku. Informacje o stawkach celnych możemy uzyskać na stronie Państwowej Administracji Celnej Ukrainy: www.customs.gov.ua
Zmiany stawek są publikowane w:
• gazecie "Uriadovyj Kurier"
• wydawnictwie Ministerstwa Sprawiedliwości Oficijnij Vistnik Ukrainy.
Ukraina prowadzi prace związane z akcesją do WTO, w ramach których zobowiązała się przystosować swoje prawo gospodarcze do wymogów WTO. Do 2007 roku zakłada się obniżenie średniej stawek celnych w imporcie na Ukrainę do 5,5% w imporcie artykułów przemysłowych oraz do 10,4% w imporcie artykułów rolno-spożywczych. Obecnie stosowane są podwyższone cła w imporcie niektórych towarów rolno-spożywczych, takich jak: cukier, olej słonecznikowy, niektóre ryby.
W eksporcie Ukraina stosuje cła dla żywych zwierząt hodowlanych, skór, nasion słonecznika i innych roślin oleistych. Nadal obowiązuje cło w eksporcie złomu metali czarnych (30 EUR/tonę), gazu ziemnego (135 UAH/100m³), gazu propan-butan (400 UAH/tonę).

Zasady odprawy celnej przedmiotów przywożonych na Ukrainę przez osoby fizyczne
Obywatele Ukrainy mogą wwieźć bez cła towary osobistego przeznaczenia o wartości do 200 EUR i wadze do 50 kg. Opłata celna za wwożone towary
o wartości celnej od 200 do 1000 EUR wynosi 20%.
Z opłaty celnej zwolniony jest: wywóz 1 litra napojów alkoholowych, 2 litrów wina, 5 litrów piwa, 200 sztuk papierosów.
Artykuły spożywcze na potrzeby własne można przywozić do łącznej wartości 50 EUR/osobę, w pojedynczych opakowaniach detalicznych lub do 2 kg bez opakowania. Od przesyłek o wartości poniżej 100 EUR nie pobiera się cła.
Prawo do przywozu towarów na sprzedaż o wartości przekraczającej 1000 EUR mają obecnie tylko podmioty gospodarcze. Podstawą jest posiadanie kontraktu oraz prawa do prowadzenia działalności handlowej za granicą, wymaganych zgodnie z ustawą z 13 września 2001 roku. Obrót towarowy pomiędzy krajami Wspólnoty Niepodległych Państw regulują porozumienia z 15 kwietnia 1994 roku O utworzeniu strefy wolnego handlu. Osoby prowadzące działalność eksportowo-importową powinny zapoznać się z Kodeksem celnym Ukrainy z uwagi na konieczność zaznajomienia się z obowiązującą terminologią, swoimi prawami i obowiązkami jako podmiotu wprowadzającego towar na obszar celny Ukrainy.

Kodeks celny

Kodeks celny został podpisany 11 lipca 2002 roku i wszedł w życie z dniem
1 stycznia 2004 roku. Poszczególne części Kodeksu dotyczą m.in.: terminologii celnej, procedur celnych, świadczenia usług celnych, przemieszczania przez granicę przedmiotów własności intelektualnej, metod określania wartości celnej i kraju pochodzenia towaru, zasad statystyki celnej, klasyfikatora towarów w handlu zagranicznym, działalności organów celnych, kontroli celnej, ulg celnych, zapobiegania przemytowi, naruszania przepisów celnych i konsekwencji z tym związanych. Zgodnie z Kodeksem Prezydent posiada najwyższe uprawnienia w zakresie kontroli służb celnych. Organy celne nie mają uprawnień do naliczania, pobierania i kontrolowania opłat w momencie, gdy towar przekracza granicę celną. Zostały jednak utworzone specjalne wydziały służb celnych, które mają prawo kontrolować działalność przedsiębiorstw w ich siedzibach i miejscach prowadzenia działalności gospodarczej. Za podanie nieprawdziwej informacji o towarze oraz za próbę bezprawnego wwiezienia go na ukraiński obszar celny obowiązują surowe kary, które wynoszą od 50% do 200% wartości towaru. W przypadku rażącego naruszenia ukraińskiego prawa celnego towar może zostać skonfiskowany. Jest to istotna informacja dla firm prowadzących handel zagraniczny, które powinny zwracać szczególną uwagę na wypełnianie dokumentów celnych i transportowych oraz zgodność deklaracji z rzeczywistością.
 

Odprawa celna

Nowy Kodeks znacznie rozszerza uprawnienia państwowych służb celnych, które otrzymały prawo kontroli działalności finansowo-ekonomicznej i gospodarczej przedsiębiorstw zajmujących się handlem zagranicznym. Obecnie pracownicy Państwowego Urzędu Celnego zostali uprawnieni do kontroli pomieszczeń i terenów nieruchomości należących do przedsiębiorstw, na obszarze których mogą znajdować się towary podlegające odprawie celnej. Odprawy celne są czasochłonne, a wypełnienie szczegółowej dokumentacji wymaga wiedzy i umiejętności. Eksporterom zaleca się przeniesienie tych czynności na importera ukraińskiego bądź przeprowadzenie odprawy przez wyspecjalizowanego brokera (agencję celną).
Wykaz dokumentów, które należy przedłożyć do odprawy celnej przy imporcie towarów na Ukrainę:
• deklaracja celna
• dokument SAD (UAD)
• dowody opłacenia podatku VAT, akcyzy i cła
• zaświadczenie o posiadaniu środków finansowych w banku zagranicznym, poświadczone przez terenowy oddział NBU i administrację podatkową
• dokumenty przewozowe
• świadectwo pochodzenia i świadectwo jakości towaru (szczególnie przy produktach rolno-spożywczych)
• świadectwo zgodności dla towarów podlegających obowiązkowej certyfikacji w imporcie do Ukrainy
• pozwolenia przywozu lub wywozu (gdy jest taki wymóg)
• dokument uprawniający do eksportu towarów (gdy jest taki wymóg)
• karta rejestracyjna kontraktu, jeśli podlega on obowiązkowi rejestracji (towarowa deklaracja celna).
Z dniem 1 maja 2005 roku weszły w życie nowe zasady przeprowadzania kontroli celnej, w oparciu o Unifikowany Dokument Administracyjny (UAD). Jest to odpowiednik SAD. Istnieje obowiązek osobistego przekazywania dokumentów (tzn. przez upoważnioną osobę, a nie pocztą) do odprawy celnej i ich odbioru po dokonaniu odprawy. Druk deklaracji SAD (UAD) powinien mieć wersję papierową i elektroniczną. Powinien on być wypełniony zgodnie z obowiązującymi zasadami oraz posiadać następujące załączniki:
• dokument potwierdzający pełnomocnictwo osoby składającej deklarację do deklarowania towaru
• dokumenty przewozowe
• pozwolenia i certyfikaty (gdy jest taki wymóg)
• dokumenty zaznaczone w deklaracji
• deklarację wartości celnej (gdy jest taki wymóg) wraz z jej elektroniczną kopią
• dokumenty potwierdzające wartość celną towaru (np. faktura)
• inne dokumenty wymagane przez służby celne zgodnie z prawodawstwem Ukrainy.
Zgodność wszystkich kopii dokumentów z ich oryginałami musi być potwierdzona, w formie zapisu: "Kopia. Zgodna z oryginałem", z podpisem i pieczęcią deklaranta. Służby celne mogą wymagać przedłożenia uwiarygodnionych dokumentów, tłumaczonych na język ukraiński.

Kolejność procedur celnych

A. Zasady przyjęcia towarowej (ładunkowej) deklaracji celnej wraz z załącznikami
Wypełniony zgodnie z wymogami druk deklaracji, wraz z jej kopią elektroniczną i kompletem załączników, deklarant przekazuje służbie celnej, która wypełnia arkusz informacyjny i potwierdza przyjęcie dokumentów na odciętym talonie tego arkusza, który wydaje deklarantowi. Po przyjęciu dokumentów służby celne wykonują następujące czynności:
• sprawdzenie pełnomocnictw deklaranta
• sprawdzenie dotrzymania terminów
• sprawdzenie wykonania zobowiązań (osoby) przewoźnika realizującego dostawę do miejsca przeznaczenia
• sprawdzenie programem antywirusowym dokumentów elektronicznych
• sprawdzenie prawidłowości wypełnienia druku deklaracji
• sprawdzenie prawidłowości i zgodności danych wersji elektronicznej i papierowej
• sprawdzenie kompletności załączników
• sprawdzenie posiadania dokumentów wymaganych dla towarów, których przewóz przez terytorium celne Ukrainy podlega ograniczeniom, z uwzględnieniem kodu celnego wykazanego w deklaracji
• sprawdzenie, czy w stosunku do ukraińskiego podmiotu handlu zagranicznego lub podmiotu zagranicznego nie zastosowano sankcji Ministerstwa Gospodarki Ukrainy i czy nie nastąpiło naruszenie przepisów celnych
• sprawdzenie zgodności zamieszczonych w deklaracji danych, potwierdzających przeprowadzenie przewidzianych prawem kontroli, z dokumentami innych organów państwa oraz sprawdzenie istniejących adnotacji w dokumentach przewozowych
• przyjęcie deklaracji w celu dokonania czynności celnych przez potwierdzenie podpisem i pieczęcią w stosownych miejscach, oraz wpisanie daty i nazwiska na pierwszym (oryginalnym) arkuszu, nadanie numeru deklaracji oraz dokonanie innych niezbędnych czynności biurowych
• przeniesienie wszystkich poprzednich czynności do kopii elektronicznej deklaracji
• przekazanie kopii elektronicznej deklaracji do systemu informatycznego służby celnej.

B. Zasady prowadzenia kontroli celnej:
• sprawdzenie prawidłowości zastosowania kursu walutowego
• sprawdzenie zgodności danych odnoszących się do relacji bankowych podmiotu
• sprawdzenie zadeklarowanych towarów z rejestrem własności intelektualnej
• sprawdzenie prawidłowości klasyfikacji i kodowania towaru
• sprawdzenie prawidłowości ustalenia wartości celnej towaru
• sprawdzenie prawidłowości wnoszenia przez podmiot opłat na specjalny rachunek służby celnej i wypełnienia punktu B deklaracji
• sprawdzenie kraju pochodzenia towaru
• sprawdzenie prawidłowości naliczenia podatków i opłat
• sprawdzenie terminowości i upewnienie się, czy zostały wniesione opłaty i uregulowane zobowiązania podatkowe
• sprawdzenie danych ewidencyjnych zgłoszonych przez podmiot w trybie odprawy celnej towaru, w przypadku braku uwag dot. podatków i opłat, wypełnienie punktu C deklaracji; służba celna dokonuje odpowiednich czynności biurowych (pieczęcie, podpisy itp.) z jednoczesnym wykonaniem tych czynności w odniesieniu do wersji elektronicznej
• służba celna inicjuje w razie potrzeby (w przypadku braku wiarygodności lub podejrzenia nierzetelności) przegląd naoczny (mierzenie, ważenie itp.) deklarowanego towaru i podejmuje stosowną decyzję zgodnie z obowiązującym prawem; w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości odpowiedni protokół jest sporządzany i włączany do akt sprawy
• w przewidzianych prawem przypadkach lub po stwierdzeniu nieprawidłowości w dokumentach bądź niezgodności ze stanem faktycznym służba celna ma prawo żądać wyjaśnień (tzw. "zapyt" na specjalnym druku). Odprawa celna nie może być zakończona do czasu złożenia wyjaśnień i ich przyjęcia przez składającego zapytanie.

C. Warunki zakończenia kontroli celnej i wydania stosownych dokumentów deklarantowi.
W fazie końcowej organ celny:
• nalicza opłaty za czynności celne
• przyjmuje opłaty za czynności celne i dokonuje stosownych adnotacji w deklaracji celnej
• finalizuje kontrolę i odprawę celną poprzez:
złożenie podpisów i pieczęci
rozdzielenie egzemplarzy "Towarowej Deklaracji Celnej" i "Deklaracji Celnej Wartości", zgodnie z obowiązującymi procedurami
wydanie deklarantowi należnych mu dokumentów wraz z wersją elektroniczną (dyskietka) za pisemnym pokwitowaniem w arkuszu informacyjnym.
UWAGA: w każdym przypadku, oprócz wymaganej liczby kopii dokumentów niezbędnych do kontroli celnej, konieczna jest także kopia elektroniczna towarowej (ładunkowej) deklaracji celnej (UAD), która jest wykorzystywana przez służby celne. Opłata za odprawę celną towarów o wartości celnej do 100 USD nie jest pobierana, a za odprawę towarów o wartości 100–1000 USD wynosi 5 USD.
Ustalanie wartości celnej jest nie mniej istotne, niż prawidłowe przeprowadzenie odprawy celnej. Wartość celna nie musi być zbieżna (najczęściej nie jest) z wartością towaru zapisaną w kontrakcie. Przeważnie każdy importer, jak i eksporter, dąży do minimalizacji opłat celnych i podatków poprzez odpowiednie zakwalifikowanie towaru wg taryfy celnej (minimalne cło) oraz minimalizację wartości celnej.
Co prawda, przepisy kodeksu celnego zmierzają do zapewnienia zgodności metod określania wartości celnej z porozumieniami międzynarodowymi (zastosowanie art. VII GATT), jednakże wartość celna nadal jest obiektem szczególnego zainteresowania służb celnych.
Zgodnie z trybem określenia wartości celnej towarów i innych przedmiotów przy przewożeniu ich przez granicę celną Ukrainy reguluje rozporządzenie Rady Ministrów Ukrainy z 5 października 1998 roku.
Wartość celna importowanych towarów musi być uwidoczniona w deklaracji towarowej i potwierdzona rachunkami, fakturami pro forma itp. Jeśli zgłoszona wartość celna towaru lub innych przedmiotów jest niezgodna ze stanem rzeczywistym lub budzi wątpliwości, służby celne określają ją na podstawie:
• ceny na identyczne towary lub przedmioty, obowiązującej w najważniejszych krajach-eksporterach tych towarów (lub przedmiotów). Za identyczne uznawane są towary posiadające takie same cechy, czyli: oznaczenie i charakterystykę, jakość, znak towarowy i markę na rynku, kraj pochodzenia i producenta; w tym miejscu pozostawione jest celnikom i deklarantom pole do przedstawiania swoich argumentów
• cen za towary podobne, czyli takie, które mają podobne charakterystyki, składają się z podobnych komponentów i mogą być zamiennikami handlowymi. Informacje o cenach na identyczne i podobne towary w najważniejszych krajach-eksporterach zawarte są w bazie danych Państwowej Służby Celnej Ukrainy.
Za naruszenie przepisów lub procedur celnych urząd celny może wymierzyć eksporterowi lub importerowi grzywnę w wysokości od 50 do 1000 minimalnych dochodów nie podlegających opodatkowaniu (obecnie od ok. 170 do 3400 USD).
Wartość celna obliczana jest przez ukraińskie służby celne. Obca waluta przeliczana jest na hrywny (UAH) wg kursu NBU stosowanego w rozliczeniach handlu zagranicznego, w dniu przedstawienia deklaracji celnej. Przy ustalaniu wartości celnej do ceny towaru wskazanej na fakturze dodaje się pozostałe faktyczne poniesione wydatki (zgodnie z zasadami INCOTERMS, o ile nie zostały uwzględnione w fakturze).
Zalicza się do nich:
• koszty ubezpieczenia, załadunku, rozładunku, przeładunku i transportu towarów do punktu przekroczenia granicy Ukrainy
• wydatki komisyjne i brokerskie
• opłatę za wykorzystanie praw własności intelektualnej dotyczących tych towarów i inne opłaty, jakie musi uiścić importer lub eksporter bezpośrednio lub pośrednio jako warunek wwozu lub wywozu tych towarów.
Jeśli w deklaracji celnej wyszczególniono kilka rodzajów towaru, to wydatki na transport dzielą się proporcjonalnie do wagi lub wartości tych towarów. Wydatki poniesione na transport po przekroczeniu granicy celnej Ukrainy nie są wliczane do wartości celnej.
W przypadkach zastrzeżeń ze strony eksportera lub importera zaleca się korzystać z informacji pochodzących ze źródeł obiektywnych, takich jak:
• Państwowe Informatyczno-Analityczne Centrum Monitoringu Rynków Zagranicznych (GosVnieshInform)
• Ukraińska Izba Handlowo-Przemysłowa (ukr. TPP)
• Ukraiński Instytut Marketingu i Handlu Zagranicznego.
Należy przedstawić wszelkie wymagane dokumenty, łącznie z dokumentami księgowymi, dokumentami kalkulacyjnymi z firmy-producenta towaru, pozwalającymi potwierdzić ustaloną wartość celną. Jednakże ostateczna decyzja co do ustalenia wartości celnej należy do urzędu celnego. Ma on obowiązek określenia wartości celnej towaru w terminie do 15 dni roboczych.
Wartość celną towaru eksportowanego z Ukrainy określają ceny indykatywne, zatwierdzone przez Ministerstwo Gospodarki (Departament Polityki Handlu Zagranicznego). Podmioty prowadzące handel zagraniczny mają obowiązek stosowania cen indykatywnych przy zawieraniu i realizacji wszystkich rodzajów kontraktów handlowych, dotyczących wywozu lub sprzedaży towaru włączonego do wykazu cen indykatywnych. Odstępstwa od cen indykatywnych muszą być zatwierdzone przez Ministerstwo Gospodarki.
Z powyższego wynika, że odpowiednie zapisy w kontrakcie mogą mieć wpływ na ustalenie wartości celnej, wysokość stawki celnej towaru wprowadzanego na obszar celny Ukrainy oraz podatku VAT (ukr. PDV).

Od redakcji - odprawa celna

Firmie wchodzącej po raz pierwszy na rynek z nowym towarem zalecamy dokonanie odprawy celnej na partie towaru o niezbyt wielkiej wartości celnej. W ten sposób można przetestować wszystkie związane z nią procedury, zdobyć liczne praktyczne informacje o przejściach granicznych, brokerach, urzędach celnych ostatecznej odprawy.
Przede wszystkim w importerze należy mieć partnera, który przejmie ciężar odprawy celnej po stronie ukraińskiej. Powinien on znać zarówno prawo, jak i miejscowe zwyczaje celne. Powinien wiedzieć, w którym urzędzie celnym najsprawniej odprawia się wyrób danego rodzaju. Oczywiście istnieją urzędy celne oficjalnie wyznaczone do odprawy określonych wyrobów, ale większość z nich może odprawiać rożne towary.
Sprawność odprawy, koszt oraz właściwe zakwalifikowanie towaru (nadanie kodu celnego) w dużej mierze zależą od brokera. Jeżeli broker zaczyna od dodatkowych nieprzewidzianych opłat, należy zastanowić się nad dalszą z nim współpracą. Rozwiązanie tego problemu najlepiej jest pozostawić importerowi.
Bardzo istotne jest przygotowanie dokumentów celnych w polskim urzędzie celnym. Muszą być one spójne z kontraktem i załadunkiem. Należy być w ścisłym kontakcie z importerem i brokerem, gdyż to oni będą wykonywać rozliczenia. Zapewne wskażą nam punkt ostatecznej odprawy celnej, w którym mogą mieć swoje, może dla nas nawet dziwne, wymagania. Niedopilnowanie tych spraw może znacznie wydłużyć czas oczekiwania na granicy i wygenerować dodatkowe koszty. Praktyka wskazuje: przejeżdżając pierwszy raz z danym towarem przez granicę, bądźmy w stałym kontakcie z kierowcą, brokerem i importerem!

10 kroków eksportera na Ukrainie, PAIiIZ 2007 r.

www.paiz.gov.pl